كوه دفتان 321 و دست چپ جادّه به فاصلهء دو فرسخ كوهى است در نهايت ارتفاع و بزرگى كه دايرهء آن زياده از دوازده فرسنگ و هم مقدارى بلندتر از كوه به زمان است و زمستان و تابستان همه‌وقت برف دارد . و در اين كوه معدن گوگرد و نشادر هم ديده‌اند و موسوم به دفتان « 1 » و چهل تن است و از اطراف و اكنافش رودخانهء چند جارى به هر طرف است و دو رودخانهء بزرگ آن يكى به يمين سرحدّ مىرود و در آنجا كشت و زرع مىشود و ديگرى به‌طرف كوشه جارى [ است ] و در آنجا زراعت مىشود و ساير شعب در زمينهاى حول‌وحوش فرورفته و به مصرف نمىرسد . چشمه‌ها و رودخانه‌ها 322 و در اطراف اين كوه چشمه‌هاى متكاثره جارى [ است . ] از جمله يك چشمه از آن در نهايت گرمى [ 220 ] و ديگرى در كمال تلخى و ساير چشمه‌ها شيرين و گواراست . و عبور از حدود آن كوه و صعود به بعضى قلّه‌ها در نهايت سختى است و غير از پياده آن هم در كمال صعوبت كسى نمىتواند عبورومرور نمايد . و انواع و اقسام درختها و گياهها و علفها در اين كوه موجود [ ست ] و غالب بلكه تمام اهالى و حشم‌نشين سرحدّ تابستان را در اطراف [ اين ] كوه ييلاق مىكنند . رودهاى تياب ، تودى ، كوته ، گزك 323 بالجمله از چشمهء كولكان تا سنگو تمامش نشيب و فراز و سنگلاخ و گردنه است و چهار رودخانهء دائمى كه هرگز آبش قطع نمىشود و شيرين و گواراست در فاصلهء سنگو و كولكان عبور مىكند . اوّلين را تياب و دويّمين را تودى و سيّمين [ را ] كوته و چهارم را گزك مىنامند . و دو رشتهء اوّلى كشت و زرعى ندارد و از دو رشتهء اخير اندك زراعتى مىكنند . سنگو 324 سنگو دهى است ملك عبد الكريم خان سلطان كه در ضمن دهات سرحدّ ذكرش گذشت . خلق آنجا قريب سيصد نفر و پلاس‌نشينند و محصول مزرعهء مزبوره منحصر است به غلّه و جزئى ميوه‌جات سرحدّى مثل انار و انجير و سيب و توت و

--> ( 1 ) - تفتان .